Govor predsjednika Čubrilovića na tematskoj sjednici Skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine

Datum: 
12.10.2021 - 13:15

Poštovani predsjedniče Skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine, gospodine Pastor,

Poštovani predsjedniče Izvršnog vijeća Autonomne pokrajine Vojvodine, gospodine Miroviću,

Uvaženi narodni poslanici, pokrajinski sekretari, poštovani domaćini,

Dame i gospodo, dragi prijatelji,

Čast mi je i zadovoljstvo što sam danas ovdje među vama, u Skupštini Autonomne pokrajine Vojvodine, što mogu da vas pozdravim i da vam se obratim. U ovom izlaganju govoriću, djelimično, o prošlosti, ali i o onome što je aktuelno, kao i o budućnosti.

Želim da obavijestim uvaženu Skupštinu Autonomne pokrajine Vojvodine da govorim u ime Narodne skupštine Republike Srpske koja će za nekoliko dana, tačnije 24. oktobra ove godine, obilježiti 30 godina od svog formiranja i djelovanja. Na taj dan, u Sarajevu je, 24. oktobra 1991. godine – dakle, prije početka tragičnih sukoba – održana Osnivačka skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, koja je preteča današnje Narodne skupštine naše Republike. Prvu skupštinu činili su poslanici koji su bili izabrani u Skupštinu Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine na prvim demokratskim izborima, koji su u novembru 1990. godine, održani u toj republici bivše Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.

Formiranje Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini bio je iznuđen politički potez. Naime, srpski poslanici u tadašnjem parlamentu Bosne i Hercegovine bili su, suprotno Ustavu i zakonima, preglasani o pitanjima od vitalnog nacionalnog interesa i nije bilo nikakvog drugog načina da se taj vitalni interes Srba u tadašnjoj BiH zaštiti, nego formiranjem Skupštine srpskog naroda.

Formiranje Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini bila je potreba i odgovornost da se zaštiti pravo na ravnopravnost i konstitutivnost srpskog naroda, između ostalog i pravo na vlastitu državu, u tom trenutku na SFR Jugoslaviju koja je, na našim prostorima, jedina bila suverena i međunarodno priznata država. Srbi su insistirali na tome da imaju pravo na ostanak u zajedničkoj državi, dok su druga dva naroda u BiH, Hrvati i tadašnji Muslimani, koji su danas Bošnjaci, demonstrirali svoje pravo da izađu iz te države. To su bile međusobno suprotstavljene i nepomirljive opcije i bez obzira na brojne ustupke srpske strane, sukob je bio neminovan. On je trajao duže od tri i po godine i odnio je puno žrtava: preko sto hiljada poginulih na sve četiri zaraćene strane, više hiljada ranjenih i nekoliko stotina hiljada izbjeglih i interno raseljenih lica, uz ogromno materijalno razaranje, uništavanje imovine i drugih resursa.

Kao i većina drugih ratova, i građanski rat u BiH, koji je trajao od 1992. do 1995. godine, završio se mirovnim sporazumom. Sporazum o miru ugovoren je u Dejtonu, 21. novembra 1995, a definitivno potpisan u Parizu decembra te godine, ali je, u široj javnosti, poznat kao Dejtonski mirovni sporazum. U skladu sa tim mirovnim sporazumom, koji se sastoji od 11 aneksa, među kojima je i Ustav, državna zajednica Bosna i Hercegovina se sastoji od dva ranopravna entiteta: Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine. Prema Ustavu, Bosna i Hercegovina ima svega deset nadležnosti, a sve ostale su na nivou entitetskih vlasti, a u Federaciji BiH i kantonalnih zato što se taj entitet sastoji od deset kantona.

Srpski narod je, preko svojih političkih predstavnika u Dejtonu prihvatio takvu pravno-političku konfiguraciju BiH. Republika Srpska, po dejtonskom Ustavu, ima sasvim dovoljno ovlašćenja i mnogi teoretičari njen ustavnopravni kapacitet imenuju kao „država u državi“. Međutim, taj nivo nadležnosti Republike Srpske, u proteklih četvrt vijeka, stalno je umanjivan. Radili su to uglavnom predstavnici međunarodnih institucija i organizacija smještenih u BiH, a posebno Kancelarija visokog predstavnika, uz lobiranje političkog Sarajeva.

Stalnim intervencijama Republici Srpskoj su oduzete brojne nadležnosti i prenesene na nivo institucija BiH. Naravno, to je činjeno protivustavno i politički višestruko štetno. Ako bi se takva praksa nastavila, Republici Srpskoj prijeti opasnost da ostane prazna ljuštura, da postane politička teritorija bez ovlašćenja, a samim tim i nemoćna da zaštiti svoj narod koji ju je zbog toga i formirao i za nju dao veliku žrtvu.

Oni koji žele da razvlaste Republiku Srpsku rade to s ciljem unitarizacije Bosne i Hercegovine i njenog pretvaranja u građansku državu, u kojoj bi se odlučivalo po načelu „jedan čovjek – jedan glas“. To ne bi bilo sporno da u BiH ne postoje tri konstitutivna naroda sa složenom i tragičnom istorijom međusobnih odnosa. A ta istorija opominje na oprez i podsjeća na krajnje negativna iskustva kad god su bila narušena prava kolektiviteta, u ovom slučaju konstitutivnih naroda. Zbog toga se Republika Srpska oštro protivi umanjenju nadležnosti koje su određene Ustavom BiH i Dejtonskim mirovnim sporazumom, a naročito se protivi nametanju zakona, jer je to nasilje nad demokratijom.

Naša borba za očuvanje izvornog Dejtona nije nikakav politički hir ili inat prema drugima, nego nasušna potreba da se sačuvaju nadležnosti entiteta i prava Srba kao konstitutivnog naroda u Bosni i Hercegovini.

Štetnost nametanja zakona i drugih akata od strane visokog predstavnika ilustrovaću samo jednim primjerom. Prije nepuna dva mjeseca tadašnji visoki predstavnik u BiH, Austrijanac, Valentin Incko, sedam dana prije isteka svog dvanaestogodišnjeg mandata, nametnuo je izmjene i dopune Krivičnog zakona BiH. To je za nas iz Republike Srpske neprihvatljivo i zbog toga je Narodna skupština donijela akte kojima ne priznaje nametnuti zakon. S druge strane, tzv. međunarodna zajednica umjesto da traži izlaz iz političke situacije u koju nas je dovelo nametanje Krivičnog zakona, uvodi novog visokog predstavnika, Nijemca, Kristijana Šmita, i to bez saglasnosti Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija, što je za nas, takođe, neprihvatljivo. Naš cilj je da sačuvamo prava i nadležnosti koje nam pripadaju i koje su izborene teškom mukom i uz velike žrtve.

Najznačajniju ulogu u odbrani ustavnopravne pozicije Republike Srpske, verifikovane Dejtonskim mirovnim sporazumom kao međunarodnim ugovorom, pored predstavnika Republike Srpske u zajedničkim organima i institucijama BiH, ima upravo Narodna skupština. Ona je demokratski izabran predstavnički organ putem kojeg se štite vitalni nacionalni interesi srpskog naroda i Republike Srpske. S tim ciljem i potrebom, samo u ovoj 2021. godini, Narodna skupština Republike Srpske održala je nekoliko posebnih sjednica na kojima su raspravljana pitanja zaštite vitalnog interesa Srba kao konstitutivnog naroda i Republike Srpske kao dejtonske kategorije.

Uprkos neprestanoj borbi za dokazivanje i odbranu prava na vlastiti identitet i državnost, Republika Srpska, pa tako i njena Narodna skupština, uspjela je da uspostavlja i održava regionalnu i međunarodnu saradnju. Naš parlament je potpisao veći broj sporazuma, memoranduma, protokola i sličnih akata o saradnji sa nekoliko državnih, pokrajinskih i regionalnih parlamenata. Tu je na prvom mjestu saradnja sa Republikom Srbijom i njenom Narodnom skupštinom, što nam je omogućio Sporazum o specijalnim paralelnim vezama.

Kao što znate, sa Skupštinom Autonomne pokrajine Vojvodine potpisan je Protokol o namjerama dva parlamenta, 2011. godine, kojim je ozvaničena dotadašnja i otvorena perspektiva novoj saradnji. Saradnja je posebno intenzivirana nakon dolaska delegacije vaše Skupštine na čelu sa predsjednikom, gospodinom Pastorom u Banju Luku 2019. godine i uspostavljanjem parlamentarne grupe prijateljstva. Nakon toga, kontinuirano se održavaju sastanci i dogovori radnih tijela, stručne službe i odvija se konstruktivna saradnja.

Posebno je unapređena saradnja i ostvareni su vidljivi rezultati u oblastima obrazovanja – naročito visokog, master i doktorskih studija – te u oblasti kulture, ne samo kroz osnivanje ogranka Matice srpske kod nas, nego i kroz gostovanja narodnih pozorišta i drugih institucija kulture... Ostvarena je dobra saradnja i u oblasti nauke, zdravstva, sporta... te, saradnja u oblastima lokalne samoupave, evropskih integracija i regionalne saradnje... Možda je najznačajnije istaći dobru saradnju naših privrednih komora, razvojnih agencija i privrednih subjekata, te saradnju u oblasti ekonomije, trgovine, turizma i u drugim oblastima koje su životno važne za naše građane.

Redovna razmjena parlamentarnih delegacija, posebno u posljednje dvije godine, podigla je naše odnose na viši nivo. To je zalog i obaveza nastavka saradnje i u budućnosti.

I, na kraju, možemo konstatovati da je saradnja između Narodne skupštine Republike Srpske i Skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine odlična i korisna. Ali, smatramo da saradnja izvan naših parlamenata, u drugim sferama može i treba da bude još bolja i potpunija. Da na tome radimo, svi smo pozvani i obavezni.

Dame i gospodo, dragi prijatelji,

Pozivam sve poslanike Skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine, kao i sve druge dobronamjerne političke aktere, da dođu u posjetu Narodnoj skupštini Republike Srpske, da se i lično uvjere da je ona ne samo višestranačka, što je bila od prvog dana, pa čak i u vrijeme rata, nego i multietnička, jer naš parlament se ne može konstituisati ukoliko nije izabrana određena kvota poslanika iz druga dva konstitutivna naroda, Bošnjaka i Hrvata, a s radom ne može početi ni Vijeće naroda ukoliko u njemu nema potrebnog broja pripadnika ostalih, tj. nacionalnih manjina iz Republike Srpske. Mi smo spremni da budemo dobri domaćini i rado ćemo vas ugostiti.

Zahvaljujem vam na pažnji i na gostoprimstvu koje ste iskazali prema našoj delegaciji u ova dva dana naše posjete.

Živjeli!